Ceza yargılamasında özgürlüğün kısıtlanması, yalnızca en zorunlu hâllerde başvurulması gereken istisnai bir tedbirdir. Bu nedenle tutuklama, hukuki sistemimizde son çare olarak kabul edilir. Tutuklamaya alternatif bir yöntem olarak geliştirilen adli kontrol, hem toplum güvenliğini sağlamayı hem de kişinin özgürlüğünü korumayı amaçlayan modern bir ceza hukuku uygulamasıdır.

Günümüzde adli kontrol, özellikle ceza soruşturmalarının sağlıklı yürütülebilmesi, şüpheli veya sanığın kaçmasının önlenmesi, delil karartma ihtimalinin bertaraf edilmesi gibi durumlarda sıklıkla başvurulan bir yargısal tedbirdi

Adli Kontrolün Tanımı ve Amacı

Adli kontrol, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca, şüpheli veya sanığın tutuklanmasına gerek kalmadan yargılamanın sağlıklı bir şekilde devam edebilmesi için belirli yükümlülükler altına alınmasıdır.

Bu yükümlülükler kişiyi tamamen özgürlüğünden mahrum bırakmaz; sadece belirli sınırlar ve kurallar çerçevesinde hareket etmesini sağlar. Böylece hem bireyin temel hakları korunur hem de yargı sürecinin güvenliği garanti altına alınır.

Adli kontrolün temel amaçları şunlardır:

Tutuklamanın ağır sonuçlarından kaçınarak ölçülü bir tedbir sağlamak

Adli Kontrol Tedbirleri Nelerdir?

Adli kontrol, tek tip bir uygulama değildir; olayın niteliğine göre farklı tedbirler uygulanabilir. Kanunda öngörülen adli kontrol yükümlülükleri arasında şunlar bulunur:

Adli Kontrol Kararını Kim Verir?

Adli kontrol kararı, soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimliği, kovuşturma aşamasında ise mahkeme tarafından verilir.
Cumhuriyet savcısı talepte bulunabilir ancak adli kontrol tedbirinin uygulanıp uygulanmayacağına yalnızca hâkim karar verir.

Adli Kontrol Ne Kadar Sürer?

Adli kontrol tedbirinin bir süresi yokmuş gibi görünse de uygulamada makul süre ilkesi geçerlidir.

• Sulh ceza hâkimi tedbirleri 3 ayda bir gözden geçirir.
• Uzatma veya kaldırma kararı verebilir.
• Kişinin yargılama süreci sonuçlandığında tedbir kendiliğinden ortadan kalkar.

Özellikle ağır ceza gerektiren suçlarda adli kontrol daha uzun sürebilir. Buna karşın basit nitelikteki suçlarda kısa sürede kaldırılması mümkündür.

Adli Kontrol İhlal Edilirse Ne Olur?

Adli kontrol yükümlülüklerinin ihlali, hukuken ciddi sonuçlar doğurur.

Kural olarak hâkim, ihlal hâlinde:

• Tedbiri ağırlaştırabilir,
• Yeni tedbirler ekleyebilir,
• Tutuklama kararı verebilir.

Bu nedenle adli kontrol tedbirine uymak, hem kişinin özgürlüğünün korunması hem de yargılamanın sağlıklı yürütülmesi açısından kritik önem taşır.

Adli Kontrol ile Tutuklama Arasındaki Farklar

Adli Kontrolün Kapsamı ve İnsan Hakları Perspektifi

Adli kontrol, masumiyet karinesinin korunması açısından önem teşkil eder. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), tutuklamanın son çare olması gerektiğini, daha hafif tedbirlerin tercih edilmesinin insan hakları açısından zorunlu olduğunu vurgulamaktadır.

Bu doğrultuda Türk hukukunda adli kontrol, orantılılık, gereklilik ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde uygulanır.

Adli Kontrol, Kiracı Hakları ve Diğer Hukuki Süreçler ile Bağlantı

Hukuki hakların korunması yalnızca ceza hukuku ile sınırlı değildir. Gayrimenkul ve kira hukuku gibi alanlarda da bireylerin haklarını bilmesi önemlidir. Bu nedenle özellikle kiracılık ilişkileri gibi özel hukuk alanlarında da güncel mevzuat takip edilmelidir.

Bu kapsamda, kiracılık süreçleriyle ilgili detaylı bilgilere göz atmak isterseniz:

Kiracı Hakları Kanunu bağlantısını inceleyebilirsiniz.

Adli Kontrol Nedir Sıkça Sorulan Sorular

1. Adli kontrol kararı ne zaman kaldırılır?

Hâkim, belirli aralıklarla tedbiri yeniden değerlendirir. Kişinin yükümlülüklere uygun davrandığı ve artık tedbirin gereksiz olduğu kanaati oluştuğunda adli kontrol kaldırılabilir.

2. Adli kontrol süresince çalışabilir miyim?

Evet. Ancak uygulanan tedbirler (örneğin ev hapsi veya belirli günlerde imza) çalışma düzeninizi etkileyebilir. Bu nedenle hâkimden düzenleme talep edilebilir.

3. Yurt dışı yasağı olan adli kontrolde izin alınabilir mi?

Zorunlu hâller (tedavi, eğitim, çalışma vb.) olması durumunda hâkimden izin talep edilebilir.

4. Adli kontrol sabıka kaydına işler mi?

Hayır. Adli kontrol bir ceza değildir; sabıka kaydına işlenmez.

5. Adli kontrolde elektronik kelepçe uygulanabilir mi?

Evet, özellikle “konutu terk etmeme” tedbirinde elektronik kelepçe kullanılabilir.

Adli kontrol, ceza hukuku sisteminde tutuklamaya alternatif, bireyin özgürlüğünü tamamen ortadan kaldırmayan ancak yargı sürecinin sağlıklı işletilmesini sağlayan önemli bir hukuki mekanizmadır. Hem toplum güvenliğinin sağlanması hem de kişilerin haklarının korunması açısından dengeli bir çözüm sunar.

Eğer adli kontrol tedbiriyle karşı karşıyaysanız, sürecin doğru yönetilmesi için alanında uzman bir avukattan destek almanız önemlidir.